Het gaat wél de goede kant op in het educatielandschap

Een stap in de goede richting

Nu jongeren aankondigen massaal te gaan staken, is er een kantelpunt bereikt in de goede richting. En doe ik een vreugdesprongetje, want het is een noodzakelijke stap in een richting waar ik in geloof. Een stap in de richting van meer focus op waarden, talenten en verbondenheid. Waar jongeren en hun ouders en leerkrachten dichter bij elkaar komen. Eindelijk!

Want die ene ongeschreven onuitgesproken regel — zoals een leerling me dit jaar vertelde — die vaak heerst in het onderwijs is: het is een universele wet dat je best zo ver mogelijk van de leerkracht zit. Het is niet voor elke leerling waar, sommigen gaan wél spontaan vooraan zitten, zijn wél geboeid, willen alles uit de les halen. Maar het zou eigenlijk de norm moeten zijn, willen vooraan zitten. Zoals mensen op een aikidostage vooraan kruipen om meer te zien en de les beter te kunnen observeren, zoals een yoga-klas vaak in kleine groep is zodat er optimale begeleiding kan zijn, zoals op de kunstacademie vaak privéles gegeven wordt, omdat die focus nu eenmaal werkt, en zoveel leerlingen baat hebben bij bijles op maat (wat eigenlijk overbodig zou moeten zijn, als je het mij vraagt).

Hoe lang aanvaarden we nog die eenzijdige niet-efficiënte machtsstructuur?

Ik schreef het al in een Facebook-post toen de huidige minister voor mij onaanvaardbare beslissingen nam: hoe lang gaan we nog aanvaarden dat een minister het voor het zeggen heeft? Hoe kunnen we geloven dat een minister die rechten studeerde — en eigenlijk geen pedagogische bekwaamheid bezit — mag beslissen wat er in het educatieveld te gebeuren staat? Hoe lang gaan we de échte professionals die dag in dag uit voor de klas staan nog negeren? Mensen die heel vaak àlles geven aan de jongeren en het beste willen voor elke jongere waarmee ze op pad gaan. Ik ben er eentje van. Ik bouwde mee aan meerdere nieuwe scholen waar ik wél meer in geloven kan, omdat de focus juister zit en het belang van de jongere centraler staat. En ik deed dat met hart en ziel en ontelbare uren die niet betaald werden. Waar mijn vakantie een adempauze was, om net niet eronderdoor te gaan. Want het wordt visionaire leerinitiatieven echt niet gemakkelijk gemaakt om een vernieuwend model neer te zetten. Toch is die revolutie noodzakelijk — tenminste als we het potentieel van het kind voorop willen plaatsen. Het potentieel in al zijn gelaagdheden.

Het is tijd voor wijsheid, en die ligt bij de mensen in het veld!

De wijsheid zit bij de mensen die hun roeping volgden en hun leven geven aan educatie. Omdat ze vaak niet anders kunnen: ze zijn gemaakt om die taak in de maatschappij op zich te nemen. Ze hebben tonnen energie om die klus te klaren en gaan vaak over hun eigen grenzen om de opdracht te volbrengen.

Veel leerkrachten zijn in hun vrije tijd op zoek naar net die ene aanpak voor die ene jongere. Ze zoeken naar manieren om net die ene les iets beter te maken, zodat de kennis beter verankerd kan worden. Of ze scholen zich in hun vrije bij, om mee te zijn met relevantie maatschappelijke evoluties — en dus met de jeugd.

Veel leerkrachten hebben uit zichzelf een aangeboren intuïtie die oplossingen brengt voor complexe problemen. Want een kind laten groeien en bloeien is een van de meest complexe processen die er zijn. Zeker in deze diverse samenleving met alle nationaliteiten, moedertalen, geloofssystemen, labels, enz ...

Wanneer en hoe gaan we deze geniale oplossingen bundelen en implementeren op grotere schaal? Niet door één minister aan het roer te laten staan.

De juiste prioriteit

De prioriteit is: welzijn en vertrouwen, persoonlijke ontwikkeling, coöperatie en daarna kennis. Niet — en als je het mij vraagt: nooit meer — andersom. Want wat zijn we met hoofden gevuld met kennis, als het zelfvertrouwen, de eigenwaarde en de veerkracht achteruit gegaan zijn? Wat zijn we met kennis als de verbondenheid en het vertrouwen in elkaar een deuk gekregen heeft? En dat is wat er vaak gebeurt met jongeren, het verliezen van het essentieelste in een mensenleven. Het aantal jongeren dat uitvalt neemt toe, de hoeveelheid stress en andere ongewenste neveneffecten ook. Het moét en zal anders. Omdat het de enige wijze keuze is. Een keuze vanuit liefde. Een keuze die het geschenk dat elke jongere is, eert.

Power to the people

Het is al lang bezig, een revolutie naar 'power to the people'. Voorbeelden ervan zijn: ervaringsgerichte schooltjes, vergroening van de speelplaatsen, buitenklassen, ouders die meer betrokken zijn bij de bouw en feesten van een school, ouders die opkomen voor hun kind en de school niet meer als almachtig aanvaarden, jongeren die punten (niet de kennis die écht bij hen past) minder belangrijk vinden, Youtube dat zoveel interessantere filmpjes biedt dan de meeste saaie leerboeken, apps waarmee je sneller kan leren, erkenning van meer individuele leertrajecten omdat dat de enige oplossing is, ...

En dat is waar het huidige politieke beleid — als sinds het huidige systeem opgezet is — de bal mis slaat. De erkenning van de waarde in elk kind én de betekenisvolle en zinvolle verscheidenheid onder kinderen en jongeren.

Een gezonde economie bouwen begint met andere educatie

Zonder de unieke ingevingen van uitvinders — die nota bene vertrekken vanuit een eigen impuls die niemand hen voorkauwt — was er geen evolutie. Zonder de ondernemende geesten die bedrijven opstarten en leiden, waren er geen bedrijven die zoveel werkgelegenheid creëren. En zoals ondernemer Simon Squibb me helderder leerde zien: geen enkele succesvolle miljonair zal beweren het alleen gedaan te hebben. Samenwerking en de bundeling van de juiste krachten, creëert het succes. Verbondenheid is een sleutel.

De oprichter van de aikido stelde het helder: een gezonde economie is de basis van een gezonde samenleving. Maar hoeveel ruimte wordt er geboden aan uitvinders, ondernemers, teamspirit? Terwijl het bouwstenen zijn van onze samenleving. Veel meer dan loutere kennis van wiskunde en Nederlands! Die twee vakken zijn zwaar overroepen, als je naar de werkvloer kijkt. Hoe belangrijk zijn waarden als evenwaardigheid en wederzijds respect, vertrouwen en ondersteuning, gehoord en gezien worden, ... Hoe belangrijk zijn vaardigheden als communicatie-skills, samenwerken, overleggen, coördineren, plannen en prioriteiten stellen, gezonde grenzen ontwikkelen, gezonde zelfzorg, ...

Het allerbelangrijkste: kiezen voor en inzetten op het potentieel van het kind

Droom even mee: stel je voor dat we ernaar streven elk kind zoveel mogelijk te laten floreren? In alle dimensies: fysieke gezondheid, emotionele en mentale veerkracht, uitblinken in eigen talenten, groeien in verbondenheid en samenwerking, de essentie en kracht van coöperatie leren door ervaring, en de kennis verzamelen die past bij dat specifieke kind. Hoe zou de wereld er dan uitzien?

Hoeveel burn-out zou er zijn? Hoeveel bore-out? Hoeveel dissociatie en andere mentale problemen? Hoeveel eenzaamheid, depressie en zelfmoord bij jongeren? Hoeveel medicijnen zouden nog nodig zijn om veerkrachtig in het leven te staan?

Andere structuren, samen verder en sterker

Een van de scholen die ik mee bouwde had als slogan: 'samen sterker en verder'. Die filosofie was overigens de norm in elk vernieuwend initiatief waar ik mee mijn schouders onder zette. Telkens opnieuw konden de teams de kracht ervaren van samenwerking en van samen beslissingen nemen die door het hele team gedragen worden. Wat resulteert in duurzame verandering waar iedereen achter staat.
Ik zag ook wat er gebeurt wanneer we jongeren mee eigenaarschap laten opnemen van hun leerproces. Ik zag studenten zelf les geven aan een groep medeleerlingen, over onderwerpen die ze vanuit eigen interesse uitzonderlijk goed beheersten. Ik zag hen mee beslissingen nemen tijdens klasraden en mee inbreng hebben in het aanbod van thematische ateliers. Ik zag hen klaskranten samenstellen en toonmomenten organiseren, en zelf via allerlei vormen van ondernemerschap geld verzamelden voor een reis. Zo boeiend wordt een leeromgeving, wanneer we de klassieke top-down structuur durven loslaten.

Daarom ben ik blij met de huidige stroming die steeds voelbaarder wordt: waar jongeren mee rechtop staan en de kracht van hun stem laten horen. En ik ben er zeker van: de oplossingen liggen bij de jongeren en bij hun leerbegeleiders die wél kiezen voor hun welzijn en hun potentieel. De wijsheid ligt bij de ervaren mensen en de échte noden en bijhorende oplossingen zijn te horen bij de betrokkenen: de jeugd, hun begeleiders en de vele professionals in het veld die wel willen inzetten op talenten, waarden en verbondenheid.

Tijd voor Wonderwijs

Dus: het gaat de goede richting uit. Het collectieve bewustzijn groeit. Het onderwijsveld zit vol mensen die het potentieel van kinderen met hart en ziel willen helpen waarmaken. En kinderen en jongeren zijn én blijven van nature leergierig, als ze maar de juiste omgeving krijgen om in te floreren. De vraag is waar we onze prioriteiten en focus willen leggen.

Als je het mij vraagt is er op dit moment vooral nood aan de volgende focuspunten:

• een bewustzijnsshift rond hoe we naar kinderen en jongeren kijken => Kijken we vanuit macht en controle, of vanuit liefde en vertrouwen?

• sterke teams bouwen met een heldere visie, die aansluit bij de hedendaagse noden,

• de mensen in het veld de ruimte én de tools geven om de verandering die nodig is ook effectief te kunnen implementeren,

• de oplossingen die al in het veld aanwezig zijn bundelen en delen,

• coöperatieve structuren kiezen die de kracht van zowel de kinderen en jongeren als hun lesgevers meer laat floreren,

• meer durven inzetten op vakoverschrijdend, holistisch, onzichtbaar, natuurlijk en levend leren, met het oog op het behoud van intrinsieke motivatie, en met als gevolg een veel hogere leerefficiëntie.

Wil jij mee de shift mogelijk maken en een antwoord helpen bieden op de bovenstaande noden?

Welkom in een groeiende groep van veranderaars. Het is tijd.

https://www.wonderwijs-academie.be/wonderwijs